Kuruluşlarda, Düşük Karbonlu Döngüsel Ekonomi Bilinci

Düşük Karbonlu Ekonomi Bilinci

Toplumsal ve küresel konjonktürde, ekonominin gelişimi için yapılan tüm çalışmalar, canlıların daha müreffeh yaşaması ana hedefiyle oluşturulur. Bu gayenin temelini atmak, kuşkusuz gelecek nesillere daha yaşanabilir bir dünya bırakabilmekle sağlanabilir. Oysa endüstriyel faaliyetler ve hızlı nüfus artışı gibi başlıca sebepler, dünyanın kısıtlı kaynaklarının hızla tükenmesine, iklim değişiklikleri üzerinden doğanın yenilenme dengesinin bozulmasına sebep olur. Bu tabloya direnç oluşturmak, iklim değişikliğini asgari düzeyde tutan ve eldeki kaynakları yeniden değerlendirip ekonomiye kazandıran, düşük karbonlu döngüsel ekonomi modelinden geçer.

Kurumsal boyutta sürdürülebilirlik; döngüsel ekonomi yaklaşımı benimsemenin yanı sıra, küresel bilincin gelişerek sonuç vermesine ortak olmayı da kapsar. Dolayısıyla düşük karbonlu yeşil bilinci yaygınlaştırmak ve gündeme taşımak, toplumların olduğu kadar kuruluşların da boynunun borcu haline geldi.

İklim Değişikliği ve Düşük Karbon

Atmosferde karbonun önemli bir bölümü, karbondioksit olarak bulunur. Belirli bir oranı aşan CO2, canlılar için hayati tehlike arz eder ve sera gazını artırır. Sera gazı etkisi, ısının hapsolmasıyla oluşan küresel ısınmaya, radyasyon emiliminin azalmasına ve bu nedenle kritik iklim bozulmalarına neden olur. Karbon emisyonunun önüne geçmek için çeşitli konu başlıkları temelinde hazırlanan politikalar ve tedbirlerle, doğal dengenin korunması hedeflenmelidir.

Avrupa Birliği Komisyonu, iklim değişikliği için planlandığı çalışmalarına, çeşitli düzenlemeleri ve protokolleri kapsayan iyileştirme paketi: ‘Fit for 55’i ekledi. Fit for 55 ile 2030 yılına dek küresel çapta karbon emisyonlarını yüzde 55 azaltma hedefi belirleyen komisyon, sanayi ürünlerinin ithalatında sera gazına duyarlı olmayan ürünler için ek vergi uygulaması, kontrol uygulamaları vb. önemli tedbirler sıralıyor1. Bu anlamda AB, karbon emisyonunu azaltmaya duyarlı kuruluşların ekonomik rekabette öne çıkarıldığı bir dönüşüm portresi çizmeye devam ediyor.

Dünyanın toplam sera gazı emisyonlarının dörtte birinden fazlasına neden olduğu belirlenen Çin, 2030'dan önce karbon salımında AB hedeflerinin de ilerisine geçmeyi ve 2060'a kadar karbon salımını sıfırlamayı hedefleyerek, belirli tedbirler ve politikalar geliştirdi2. Türkiye’nin, *Türkiye için Düşük Karbonlu Kalkınma Yolları ve Öncelikleri 2015 *raporu verilerine göre, karbon emisyonu anlamında en büyük ‘kirletici’ ülkeler arasında yer almadığı belirtiliyor. Buna karşın Türkiye’de, son otuz yılda, yüzde 110,4 oranında karbon emisyon artışı tespit edilirken, bu rakamların gelecekte hızlanarak artacağı ve kalıcı çözümlerin şart olduğu ifade ediliyor3. Dolayısıyla, yalnızca AB, Çin ve diğer ekonomik güçler için değil, küresel çapta bütüncül bir dönüşüm bilincine ihtiyaç var. Bu anlamda, küresel ekonomik dönüşüm için, ilgili uygulamaları benimseyen kuruluşlar desteklenmeye ve benimsemeyen kuruluşlar için yaptırımlar uygulanmaya devam edilecek.

Dünya gündemi bu şekilde değişirken, demir-çelik, çimento, gübre ve elektrik gibi sektörler başta olmak üzere, tüm sektörlerden kuruluşların, faaliyetlerinde düzenlemelere gitmeleri için, çeşitli yaptırım yolları açılıyor. Bu nedenle, kurumsal karbon ayak izi dengeleme çözümleri, küresel ısınmayı bir buçuk dereceyle sınırlandırmak üzere atılacak adımlar gibi konular, kuruluşların döngüsel ekonomi dönüşümü gündeminin zeminini oluşturuyor.

Döngüsel Ekonomi

Döngüsel ekonomi, lineer ekonomiden farklı olarak, daha fazla kaynak tüketme ve atık yaratarak para kazanma odaklı kârlılık anlayışına direnç göstermek anlamına gelir4. Geniş bir literatür alanını kapsayan döngüsel ekonomi, literatürde yüz on dört farklı tanımla ifade edilen ve çevresel sürdürülebilirlik esasıyla çerçevelenen bir düşük karbonlu ekonomi modeli esasına dayanır5. Başka bir deyişle, döngüsel ekonomi: eldeki kaynakları yeniden kullanmak ve ekonomiye tekrar kazandırmak üzere; karlılığın, ileri dönüşüm ve yüksek kalitede geri dönüşümle ölçülmesi esasına dayalı bir ekonomi modeli olarak tanımlanabilir. Bu çerçevede hava kalitesinin artırılması, düşük karbonlu döngüsel ekonomiye zemin oluşturan konuların başında gelir.

Hava Kalitesi ve İklim

Dünya Sağlık Örgütü, geçtiğimiz günlerde sunduğu açıklamasında, birçok kronik hastalığın sebebi olarak işaret ettiği hava kirliliğinin azaltılması için ülke politikalarının düzenlenmesi gerekliliğine işaret etti6. Hava kirliliği, iklim değişikliğine ve insan sağlığına ilişkin en kuvvetli tehdit olarak anılıyor.

Avrupa Birliği tarafından 1993 yılında oluşturulan ve Kovid-19 küresel salgını boyunca da faaliyetlerine devam eden *AB Çevre Yönetimi ve Denetleme Planı (EMAS) *hava kalitesini iyileştirme hedefleriyle çerçevelediği bir takım politikalar geliştirdi7. Beş bine yakın uluslararası kuruluşun gönüllü üyesi olduğu EMAS, hava kirliliğine en çok yol açan sektörlere yoğunlaşma stratejisiyle, 2030 yılına kadar mevcut durumu iklim nötrlüğü (karbon emisyonlarının karbon tutumu ile dengelenmesi) düzeyine getirmeyi hedefliyor8. Bu nedenle, uluslararası kuruluşların temiz hava kalitesi hedeflerine ilişkin düzenlemelere tabi tutulmasının, diğer kuruluşlar için de tetikleyici olması bekleniyor.

Bu konuda yapılacak düzenlemeler, insan sağlığına ilişkin olumsuz koşulların azalmasının yanı sıra, biyoçeşitliliğin daha fazla azalması gibi kritik etkenlerle ekosistemin daha fazla tehdit altına girmesini durdurabilir. Kuruluşlar, hava kirliliği oranı azaltmak için tüm operasyon süreçlerinde yenilenmeye giderek, insan sağlığını ve küresel iklimi korumak için eyleme geçebilir.

Dünyanın geleceğine ilişkin sorumlulukları açısından kuruluşların, ekosisteme karşı duyarlılık geliştirerek, faaliyet hedeflerini yeşil bilince göre yenilemeleri ve küresel karbon emisyonunu azaltma hedefini paylaşmaları gerekiyor. Küresel dönüşüm, bütünsel bilince hizmet eden kuruluşların küresel ekonomide parlayacağı, diğerlerinin ekonomi sahnesinde arkalarda kalacağına işaret ediyor.

1 Temiz Enerji Haber Portalı, Haber Merkezi, “Karbon emisyonu vergilerinden ilk etkilenecek sektörler hangileri?”, 4 Ağustos 2021, [Link](https://temizenerji.org/2021/08/04/karbon-emisyonu-vergilerinden-ilk-etkilenecek-sektorler hangileri/?gclid=CjwKCAjw8KmLBhB8EiwAQbqNoPyFxcDUPR7dDumPKR9MzD YUDuUYOkSYUspQBiX6zDrFx7VU-XYXxoCCK8QAvD_BwE) Erişim tarihi: 16.10.2021.

2 Matt McGrath, BBC News Türkçe, “İklim değişikliği: Çin'den 2060'a kadar 'karbon nötr olma' sözü”, 23 Eylül 2020, Link Erişim tarihi: 16.10.2021.

3 WWF-Türkiye ve Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi, “Türkiye için Düşük Karbonlu Kalkınma Yolları ve Öncelikleri Raporu”, 2015, [Link](http://awsassets.wwftr.panda.org/downloads/20151007_turkiye_icin_duuk_karbonlu_kalknma_yollar_ve_onc elikleri_rapor.pdf) Erişim tarihi: 17.10.2021.

4 Türkiye Döngüsel Ekonomi Platformu, “Döngüsel Ekonomi Nedir?”,[Link](https://donguselekonomiplatformu.com/knowledge-hub/article_1-what-is-the-definition-of-a-circular economy_11.html?page=3#articlePageTitle) Erişim tarihi: 16.10.2021.

5 Kirchherr, J., Reike, D. and Hekkert, M. (2017), ‘Conceptualizing the circular economy: An analysis of 114 definitions’ Resources, Conservation and Recycling, Vol. 127, ss. 221-232, s.221, 227.

6 Dünya Sağlık Örgütü, Dünya Sağlık Örgütü Resmi Web Sitesi, “New WHO Global Air Quality Guidelines Aim To Save Millions of Lives From Air Pollution”, 22.9.2021, [Link](https://www.who.int/news/item/22-09-2021-new-who global-air-quality-guidelines-aim-to-save-millions-of-lives-from-air-pollution) Erişim tarihi: 14.10.2021.

7 European Environment Agency, “Clean Air Policy Package”, Last modified: 3 Mart 2021, Link Erişim tarihi: 17.10.2021.

8 Avrupa Çevre Ajansı, “Kuruluşlarda Çevresel Performansı İyileştirme”, 3 Mart 2021, Link Erişim tarihi: 17.10.2021.